BMOnıñ basıp alınğan Fälästin territoriyäläre buyınça êlekkege maxsus xisapçısı süzlärenä qarağanda, İzrailneñ Ğazzädägeı genotsid höcümnäre dönya cämäğätçelegeneñ qatnaşınnan başqa däwam itä almas ide.
Ul Ğazzädäge suğış cinayätläre häm "Böyekbritaniyäneñ genotsidtağı role”n tikşerüçe ike könlek "Genotsid tribunalı” dip atalğan çarada çığış yasadı. Riçard Falk Böyekbritaniyädä oyıştırılğan bu êşçänlektän bik qanäğat buluın belderde.
Falk - xalıqnı Ğazzädäge qanqoyışnı tuqtatu cawaplılığı häm mömkinlege mäsäläsendä uyandırunı maqsat itep quyğan “Ğazzä tribunalı”nıñ räise. Şul uq waqıtta, “Genotsid tribunalı” isä "Böyekbritaniyäneñ Ğazzädäge genotsidtağı role"n tikşerä.
Falk, “Ğazzä tribunalı”nıñ 23-26 oktyabr könnärendä İstanbulda genotsid turında soñğı sessiyäsen ütkäräçägen assızıqlap, Böyekbritaniyädä “Genotsid tribunalı”nıñ eşçänlege alarnı ruxlandıruın äytte.
"(Böyekbritaniyä tribunalı) berençe tapqır zur, liberal, demokratik ilneñ qatnaşuına turıdan-turı basım yasıy," dip ul belderde.
"Min monıñ ähämiyäten arttırıp äytä almıym, çönki mondıy qatnaşu bulmasa, İzrail bügenge êşlären başqara almas ide."
Ul Böyekbritaniyä xökümäten "xurlıqlı xökümät" dip tänqitläde häm Vaşingtonnıñ "açıq räweştä häm ikelänep tormıyça" İzrailgä şartsız yärdäm kürsätüen häm Ğazzägä qarata alıp barılğan cimergeç säyäsätlärneñ agentı buluın äytte.
Ğazzädäge awır xälgä tuqtalıp, Falk Ğazzä xalqınıñ açlıq yanawı astında toruın, Xalıqara azıq-tölek iminlege fazası klassifikatsiyäse (IPC) tarafınnan uzğan ayda räsmi räweştä açlıq iğlan itelüen assızıqladı.
"Ägär dönyaküläm cämäğätçelek tağın da ozagrak kötsä, soñğa qalaçaq häm tarix zamanıbıznıñ bu möhim krizisqa küz yomuın iskä alır," dip äytte ul.
Falk İzrailgä birelgän diplomatik yärdäm turında da söyläde. Cinayätçel êşçänlege häm xalıqara mäxkämälärneñ qararlarına buysınmawına qarağanda, İzrailne "normal däwlät" bularaq qabul itü - diplomatik äşnälek çağılışı.
'Genotsidnı inkar itü belän genotsid başqarıla'
“Forensic Architecture” dip atalğan Londonda urnaşqan tikşerenü agentlığı citäkçese Êyal Vaizman köç qullanu, suğış häm keşe xoquqları bozu oçraqların arxitektura texnikaları aşa tikşerä. Ul genotsidnı inkar itüneñ genotsidqa yul açuın assızıqlıy.
Vaizman Ğazzädäge cimerüneñ moñarçı kürelmägän buluın äytte.
Ul Ğazzädäge cimerüneñ "yañadan oyıştıru" iseme astında yuq itügä yünältelüen assızıqlap, cir östendäge barlıq ezlärneñ sörtelüen añlattı.
Londondağı Queen Mary Universitetınıñ xalıqara xoquq häm keşe xoquqları professorı Niv Gordon, Britaniyä-Fälästin watandaşları üzläreneñ kiçergännären urtaqlaşırğa telägändä, Böyekbritaniyä xökümäteneñ işeklären yabuwın, ämma izraillelärgä berqayçan da işeklären yapmawın äytte.
"Genotsid genotsidnı inkar itü belän başqarıla," dip assızıqladı ul häm, Böyekbritaniyä xökümäteneñ xoquqi burıçlarına qaramastan, İzrailgä qorallar satu häm küzläw yärdäme kürsätüen däwam itüen äytte.
Kent Universitetınıñ Xalıqara xoquq bülegendä êşläwçe Fälästin akademiğı Şahid Xammuri Böyekbritaniyäneñ İzrailneñ Ğazzädäge genotsidın tulısınça belä torıp yaqlawın äytte.
Ğazzädäge genotsid comğa könne 700 köngä citte häm İzrail, kim digändä, 64,300 fälästinlene üterde. Xärbi kampaniya açlıq êçendäge bu töbäkne cimerde.
Uzğan noyäbrdä Xalıqara cinayät mäxkämäse İzrail xökümäte räise Benyamin Netanyaxu häm anıñ êlekkege saqlanu ministrı Yoav Gallantnı Ğazzädäge suğış cinayätläre häm keşelekkä qarşı cinayätlär öçen totqarlaw orderları çığardı.
