Awrupa Berlege tışqı säyäsät şefı Kaya Kallas, AQŞ ilbaşıı Donald Trampnıñ Grenlandiyä mäsäläse arqasında sigez ilgä tamğaxanä salımı kertü planın tänqıytläp, berlektäşlär arasındağı bülenülärdän çın "fayda aluçılarnıñ" Rusiyä häm Qıtay buluın äytte.

Kallas, şimbä köne “X” xisabındağı yazmasında, "Qıtay häm Rusiyä xäzerge waqıtta bäyräm itä torğandır," digän süzlär qullandı. Ul, Grenlandiyäneñ qurqınıçsızlığı belän bäyle yanaw bulsa, berlektäşlärneñ monı NATO qısalarında qarayaçağın qabatlap äytep, tamğaxanä salımnarınıñ Awrupanı da, AQŞnı da bölderü qurqınıçı tudıruın häm "urtaq mullıq nigezenä dinamit quyuın" belderde.

Kallas, monnan tış, "Bu nizağnıñ asıl burıçıbız bulğan Rusiyäneñ Ukrainağa qarşı alıp baruçı suğışın tuqtatırğa yardäm itü êşennän bezne çitläşterüenä yul quya almıybız," dide.

Awrupa Şurası başlığı Antonio Kosta häm Komissiyä başlığı Ursula fon der Leyen dä tamğaxanä salımnarınıñ transatlantik mönäsäbätlärgä zarar kiteräçägen belderde.

Bu reaktsiyälär, Trampnıñ Grenlandiyä belän bäyle "milli qurqınıçsızlıq" borçuların säbäp itep kürsätep, 1nçe fevraldän başlap sigez Awrupa ilennän kilgän tovarlarğa yaña tamğaxanä salımnarı qullanılaçağın häm bu kürsätkeçlärneñ iyun ayında kisken räweştä artaçağın iğlan itüennän soñ yasaldı.

"Atağıznı qotırtmağız"

Şul uq waqıtta, Rusiyä däwlät başlığının maxsus wäkile häm Rusiyä turıdan-turı investitsiyälär fondı başlığı Kirill Dmitriev, Trampnıñ Grenlandiyä nizağı arqasında sigez Awrupa ilenä yaña tamğaxanä salımnarı qullanu qararınnan soñ, Awrupanı "atağıznı qotırtmağız" dip kisätte.

Dmitriev, “X” xisabındağı yazmasında: "Tramp, Grenlandiyägä ğäskär cibärep 'qurqınıç uyın uynawları säbäple, Angliya, Daniya, Frantsiya, Germaniya, Finlyandiya, Niderland häm Norvegiyağa 10% tamğaxanä salımı belän bärde," digän süzlär qullandı. Dmitrie, bu salımnarnıñ "Grenlandiyägä cibärelgän härber ğäskäri öçen yaqınça 1%lıq bäyägä" turı kilüen dä süzlärenä östäde.

Daniya Patşalığına bäyle avtonom töbäk bulğan Grenlandiyä strategik urını, bay qazılma çığanaqları häm töbäktä Rusiyä häm Qıtay aktivlığı artuı turındağı borçılular arqasında AQŞnıñ iğtibarın cälep itä. Tramp milli qurqınıçsızlıqnı saqlaw häm Rusiyäneñ yäki Qıtaynıñ töbäkne üz kontrolenä aluın kirtäläw öçen AQŞnıñ Grenlandiyäne "satıp aluı" kiräklegen berniçä märtäbä beldergän ide.

Daniya häm Grenlandiyä isä cir satunı kire qaqtı häm utrawnıñ Daniya suverenlığı astında buluın tağın ber qat rasladı.