Ukraina, AQŞ planı qısalarında, Donbassnı Rusiyägä tapşıraçaq, xärbi köçlären çikläyäçäk

AQŞ ilbaşı Donald Tramp Rusiyä-Ukraina suğışın tögälläw 28 punktlı tınıçlık planı täqdim itte. “AFP” xäbär agentlığı kürgän proyektqa kürä, Ukraina könçığışta urnaşqan Donbass töbägen Rusiyägä birergä rizalaşırğa tiyeş.

Monnan tış, Ukraina armiyäseneñ köçen 600 000 keşe belän çikläwne kabul itärgä mäcbür.

Plan buyınça, Ukrainanı saqlaw öçen Awrupanıñ xärbi oçqıçları Polşada urnaştırılaçaq, läkin NATO köçläre ildä bulmayaçaq häm Kiyev älege ittifaqqa berqayçan da kermäskä rizalaşaçaq.

Şul uq waqıtta, plan buyınça Rusiyä G8 illäre törkemenä qabat qabul itelep, global' iqtisadqa integratsiyälänäçäk — AQŞ wäqalätleläre äytüençä, dokument äle haman tärtipkä salınuçı êş proyektı bulıp tora.

Aq Yort matbuğat süzçese Kêrolayn Levitt jurnalistlarga: 'İlbaşı bu plannı yaqlıy. Ul Rusiyä häm Ukraina öçen dä yaxşı plan', — dide.

Levitt äytüençä, Trampnıñ maxsus wäkile Stiv Uitkoff häm AQŞ däwlät särqatibe Marko Rubio bu plannı yakınça ber ay êçendä Rusiyä belän dä, Ukraina belän dä 'tınıç qına' êşläp äzerlägän.

Ul plannıñ Mäskäwneñ çiktän tış yuğarı taläplärenä cawap birüe turındağı borçularnı kire qaqtı.

Rusiyäneñ global' iqtisadqa qabat integratsiyälänüe

AFP kürgän dokumentqa kürä, “Qırım, Lugansk häm Donetsk faktiq räweştä Rusiyäneke dip tanılaçaq, şul isäptän, AQŞ tarafınnan da”.

Kiyev äle haman Lugansk häm Donetsknıñ qayber cirleklären üz kontrolendä tota. Bu ike töbäk suğışnıñ front sızığındağı Donbass säxnäse, urnaşasänäğat quşağın täşkil itä.

Qırım isä 2014 yılda Rusiyä tarafınnan anneksiälände.

Plan buyınça, Donetskta Ukraina çıqqan mäydannar qoraldan çistartılğan dip sanalaçaq häm anda rus köçläre kerä almayaçak.

Rusiyä anneksiyäläwen beldergän Xerson häm Zaporojyenıñ kön'yaq töbäkläre “kontakt sızığı buyınça tuñdırılğan” xäldä qalaçaq.

Donbass, Xerson häm Zaporojye belän bäyle plan Mäskäwneñ monnan aldağı taläplärenä turı kilä.

Plan buyınça, Ukrainanıñ 2022nçe martınnan birle rus köçläre tarafınnan basıp alınğan Zaporojye atom-töş êlektr stantsiyasen Xalıqara atom ênergiyäse agentlığı tikşeräçäk häm ul citeştergän êlektr ênergiyäse Rusiyä häm Ukraina arasında büleşeläçäk.

Täqdim itelgän kileşü nigezendä, yaqınça dürt yıl qatı sanktsiyalärdän soñ Rusiyä global' iqtisadqa qabat integratsiyälänäçäk häm G8gä qayta qabat kerü mömkinlege bireläçäk.

“Rusiyä kürşe illärgä höcüm itmäwe häm NATOnıñ kiñäyüne däwam itmäyäçäge kötelä,”— dip äytelä dokumentta.

Ämma, ägär Rusiyä tağın Ukrainağa basıp kerä ikän, barlıq sanktsiyalar kire qaytarılaçaq — moña östäp qatı, koordinatsiyälängän xärbi cawap tä bulaçaq.

Zelenskiy “layıqlı tınıçlıq” taläp itä

Monnan alda Ukraina ilbaşı Volodimir Zelenskiy Rusiyä belän suğışnı tuktatu turındağı nindi dä bulsa kileşüneñ “layıqlı tınıçlıq” täêmin itärgä tieşlegen äytte.

'Ukrainaga tınıçlıq kiräk… Layıqlı tınıçlıq — möstäqillegebezgä, suverenlığıbızğa häm Ukraina xalqınıñ ğorurlığına xörmät belän bulırga tieş', — dip äytte Zelenskiy.

Könbatış matbuğatında çıqqan xäbärlärgä qarağanda, AQŞ täqdime Ukrainanıñ mänfäğatlärenä bik az ähämiyät birep, anıñ Rusiyäneñ töp taläplären ütäwen sorıy

Ölgeneñ “Qırım häm ruslar basıp alğan başqa töbäklärne tanunı” taläp itüe belderelä.

Rusiyä Ukraina cirläreneñ yaqınça biştän ber öleşen basıp aldı häm alarnıñ küpçelek öleşe yıllar buyı barğan suğışta xaräbägä äwerelgän.

Kreml 5 töbäkne anneksiyäläwen belderä — 2022 yılda Donetsk, Lugansk, Zaporojye häm Xerson, 2014 yılda - Qırım.