Genetika kebek qayber faktorlarnı üzgärtep bulmasa da, hawa pıçranuı kebek êlementlar cämğıyät problemaların çağıldıra. Yäşäw räweşe belän bäyle üzgärtelä torğan faktorlar demenśiyane buldırmıy qala.

AQŞ häm Qıtay tikşerenüçeläre tarafınnan ütkärelgän häm “Neurology Open Access” jurnalında bastırılğan yaña tikşerenü urta yäştäge öç faktornıñ soñraq tormışta demenśiya başlanuın totqarlawın kürsätte.

Urtaça 26 yıl däwamında 12 meñ 409 qatnaşuçınıñ sälamätlek mäğlümatların tikşergän törkem normal qan basımı, diabet bulmaw häm tämäke tartmaw östämä 13 yıl psixik sälamätlekkä turı kilä dip belderde.

45 häm 65 yäş arasındağı çor bu faktorlar öçen bik möhim buluı assızıqlandı. Yuğarı qan basımı, diabet häm tämäke tartu turıdan-turı täêsir itkän urta yäştäge qan tamırları sälamätlegen saqlawnıñ möhimlege assızıqlandı.

Tikşerenü qan tamırları sälamätlege häm psixik barışlar arasındağı bäyläneşne qaradı

Tikşerenüçelär urta yäştä qan tamırları sälamätlegen saqlaw demenśiyadän qotılunı 12,6 yılğa qadär ozayta ala dip belderdelär.

Analizda cenes, rasa, yäş, fizik aktivlık däräcäse häm Al’śgeymer awıruı qurqınıçın arttıra torğan APOE4 genı kebek faktorlar da isäpkä alındı.

Öç qurqınıç faktor açıqlanğan keşelärneñ irtäräk yäştä demenśiya belän integüe häm irtäräk ülüe xäbär itelde.

Êpidemiolog Djozef Koreş urta yäştä bu faktorlardan saqlanunıñ baş miye sälamätlegen distä yıldan artıq saqlaw strategiyase buluın añlattı. Koreş Amerika xalqınıñ 42%ı 55 yäştän soñ demenśiya qurqınıçı astında buluın isäpkä alıp, awırunı kiçekterüneñ yaña ısulların tabunıñ ähämiyäten assızıqladı.

Tikşerenü mäğlümatlarınnan alınğan başqa näticälär dä urtaqlaşıldı. Öç qurqınıç faktor bulğan xatın-qızlarnıñ tikşerenü başınnan urtaça 18,1 yıl demenśiyasez yaşägännäre, ir-atlar öçen bu çor 16,6  yıl täşkil itüe bilgeläp ütelde.

Yıl sayın dönya külämendä 10 million keşe demenśiyadän integä, häm bu san kiläçäktä artaçaq dip kötelä.