Törkiyäneñ ğorurlığı bulğan proyekt “KAAN” yaña yözen kürsätte!
Tağın da keçkenä, tağın da atletik, tağın da alğa kitkän… İke yaña prototip äzer. Doşmannıñ radarında bal qortı qadär keçkenä bulıp kürenüçe bu gigant 2029nçı yılda kük yözen iñläyäçäk! Xäzer “KAAN”nıñ yaña prototipları häm barlıq detalläre turında söyläyäçäkbez. Törkiyä saqlanu sänäğateneñ ğorurlığı bulğan “KAAN”nıñ berençe oçışı belän dönyanı äsir itkän bu bişençe buın xärbi oçqıçnıñ yaña prototipları barlıqqa kilde, häm anda zur üzgäreşlär sizelä. Bez sezneñ belän Sertaç Aqsanıñ “TRT Xäbär” öçen yazğan tulı analizın urtaqlaşaçaqbız.
Törkiyä saqlanu sänäğateneñ "Kük watan" proyektınıñ äydäp baruçı uyınçısı “KAAN” yaña yılnı bik uñışlı başladı. Uzğan yıl kükkä kütärelgän berençe prototiptan ayırmalı bularaq, tağın ike yaña platforma äzer. Bu platformalarnıñ berse - “P1” dip atala. Proyekt qısalarındagı töp oçış sınawları şunıñ belän ütkäreläçäk. Bez berençe tapqır kürgän tağın ber platforma - aviatsiyä dönyasında "Timer qoş" bularaq bilgele oçqıç. Bu çınlıqta oçqıçnıñ barlıq möhim sistemaları häm öleşçä komponentları, nigezdä, oçışnı idarä itü sisteması, sınap qaralğan platforma.
Tögäl genä äytkändä, “TUSAŞ” qulındağı ike “KAAN” prototıbın bıyıl mömkinlek tuğan sayın oçırtaçaqlar. Barlıq möhim cır öste sınawları “Timer Qoş” dip atalğan platformada ütkäreläçäk.
KAAN platformalarında nindi üzgäreşlär bar?
Älbättä, bu sorawğa cawap birgändä, bezneñ çiklängän resurslar belän êş itüebezne assızıqlaw möhim. Çönki bez videolarda kürgän bilgele ber öleşlärgä nigezlänep üzgäreşlär turında näticälär yasıybız. Bik açıq häm totrıqlı fotosurätlärsez yaki platformanı centekläp kürä alırlıq videonı qaramıyça, barlıq üzgäreşlärne tögäl sanap çıqu mömkin tügel diyärlek. Berençe oçqıç “KAAN”nıñ artında urnaşqan ike platformağa qaraganda, bezneñ iğtibarıbıznı cälep itkän berençe närsä - oçqıçnıñ dizayn yağınnan kompaktraq formağa iyä buluı. Şulay uq, bez anıñ külämeneñ beraz qısqaruın häm keçeräyüen küräbez. Älbättä, bezneñ barıbıznıñ da iğtibarıbıznı cälep itä torğan ber urın - borını. Yaña “KAAN” prototiplarınıñ borını tulıraq kürenä. Monda “ASELSAN” tarafınnan êşlängän “MURAD AESA” radarına qarap tözätmälär kertelgän dip äytsäk, yalğış bulmas. Üzgäreşneñ säbäbe - yaña radar östälü.
Monda gömbäz bülegen dä iskä alırğa kiräk. Biredä dä üzgäreş bar. Şunısın da bilgeläp ütik, bu bülekneñ maxsus strukturası bar häm ul doşmannıñ radar signallarınıñ “KAAN”ğa täêsir itüen buldırmas öçen maxsus êşlängän.
Yaña oçqıçnı tikşergändä, hawa kerü urınnarınıñ urnaşuı da, zurlığı da üzgärgänen küräbez. Berençe model belän çağıştırğanda, hawa kerü urını kabina däräcäsenä yaqınraq. Oçında, urta öleştä häm, şulay uq, artqı qanat sızığı buyınça törle keçkenä panellär küräbez. Fyuzelyaj buylap taralğan bu urınnarnıñ urnaştırılğan antennalar buluı assızıqlana. “KAAN”da çığıp toruçı antennalar yuq. Alar fyuzelyajda urnaştırılğan. Bu oçqıçnıñ aêrodinamik strukturasın saqlıy häm anıñ "tübän kürenüçänlek" üzençälegenä zur öleş kertä.
“ASELSAN” tarafınnan êşlängän “TOYGUN” êlektro-optik maqsatçan sistema häm infraqızıl êzläw häm küzätü sisteması öçen bülep birelgän urınnar yaña prototipta açıq kürenä. Bu sistemalar “KAAN”ğa üz pozitsiyäsen kürsätmiçä, doşman maqsatların yıraqta ciñel tabarga mömkinlek birä. “KAAN” berençe oçışın yasağanda, ul barıbızğa da bik zur häm ğacäep bulıp toyıldı. Şulay da, zurlığına qaramastan, bez anıñ maxsus sistemaları arqasında doşman radarında umarta qortı kebek keçkenä bulıp kürenüen beläbez.
Waqıt uzu belän, “KAAN”nıñ yaña prototiplarında qayber struktural üzgäreşlär kürenä. Yaña platforma beraz keçeräk, läkin sportiv strukturağa iyä. “KAAN”nıñ yaña prototibındağı artqı şassi kiñräk bulıp kürenä häm yan-yaqlarğa suzıla. Monnan tış, artqı ike dvigatel arasındagı kiñlek, berençe prototip belän çağıştırğanda, arttırılğan.
Qızıqsınuçan küzlär iğtibarınnan çittä qalmağan ber detal – ul kabina êçennän küreneş... Qayber fotolarda “ASELSAN”nıñ TULGAR sisteması kürenä. Bilgele bulğança, bu sistema pilotqa kiräkle barlıq möhim oçış häm missiyä turındağı mäğlümatnı kaskası êçendäge vizorğa cibärä.
“KAAN”nıñ uzğan yıl oçışı kürengän berençe prototıbınıñ iyün ayına qadär tağın ber oçışı kötelä. Yaña citeşterelgän ikençe platforma, bälki, bıyıl yaki kiläse yılnıñ berençe aylarında “Kük Watan” belän quşılırğa tiyeş.
Bu ike platforma hawa sınawların däwam itkändä, "Timer Qoş" dip ataluçı öçençe platforma bik qatlawlı cır öste sınawların uzaçaq. Nihayät, plannarda üzgäreşlär bulmasa, “KAAN”nıñ berençe citeşterü seriyäseneñ 2029 yılda inventarga kerüe kötelä. Maqsat – 2032 yılda cirle dvigatellärne “KAAN”ğa integratsiyäläwne tämamlaw.
