Atom-töş ênergiyäse institutı (NEI) başlığı fikerençä, keçkenä modulle reaktorlar (SMRlär) Törkiyä belän AQŞ arasında atom-töş xezmättäşlege öçen ömet birüçe yul täqdim itä ala häm Änkarağa global SMR täêmin itü çılbırında “alğarış” mömkinlegen birä ala.
Ênergiyä industriyäseneñ torışı forumınıñ Waşingtondağı çarası waqıtında “Anadolu” agentlığına äñgämä birüçe Maria Korsnick: “SMRlär urtaqlıq tözüebez öçen iskitkeç mäydan. Amerika Quşma Ştatları global ölkädä bik aktiv bulaçaq häm ägär Törkiyä belän AQŞ SMR mäs’äläsendä bergä êşli alsa, minemçä, bu sezneñ öçen SMR täêmin itü çılbırına kerüegez cähätennän iskitkeç forsat”, - dip äytte.
Korsnick: “Tağın da kübräk SMR tözelgän sayın sezneñ dä täêmin itü çılbırında üseş aluığız öçen forsat barlıqqa kilä. Şuña kürä bu forsatnı qänäğätlelek belän qarşılıybız”, - dip östäp quydı.
Törkiyä belän AQŞ Änkaranıñ atom-töş ênergiyäse urtaqlığın tiränäytü maqsatınnan çığıp İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ Aq Yortqa säfäre waqıtında uzğan sentyabr ayında kileşü memorandumına qul quyğan ide.
SMRlär – ber berämlekkä yaqınça 300 MWqa qädär küätkä iyä bulğan aldınğı atom-töş reaktorları, yäğni tradiśion ğadäti stanśiyä köçeneñ yaqınça öçtän ber öleşe.
Xalıqara atom ênergiyäse agentlığına kürä, bu reaktorlar, êşxanädä cıyılıp, urınğa küçerelä alına, tağın da tübän çığımlı, tübän uglerodlı ênergiyä häm arttırılğan qurqınıçsızlıq täqdim itä.
40 yıl buyı AQŞ atom-töş industriyäsendä êşlägän Korsnick tarmaqnıñ moñarçı kürenmägän çorğa kerüen iskärtep uzdı.
Korsnick: “AQŞtağı küreneş şaqtıy canlı. Xäzerge 94 reaktor belän bergä yabılğan qayber reaktorlarnı qabat xezmätkä kertep, bu sannı kübäytäçäkbez. Monıñ berençe misalın bıyıl Palisades stansiyäseneñ faydalanuğa tapşırıluında kürersez”, - dide.
Aldınğı texnologiyälär yärdämendä tözeleş alğa barğan sayın “TerraPower”, “X-energy” häm “TVA” proyektları belän bergä bıyıl östämä röxsätlärneñ raslanuınıñ kötelüenä basım yasadı.
“Xäzerge waqıtta AQŞtağı säwdä flotı nisbätennän bik, bik canlı çor häm tağın da artacak”, - dip äytte.
Mäğlümat üzäkläreneñ ênergiyägä artqan ixtıyacı
Yasalma fähemne qullanuçı mäğlümat üzäkläreneñ artqan ênergiyä ixtıyacı turındağı sorawğa cawap birüçe NEI Başlığı AQŞtağı texnologiyä şirkätläreneñ tora-bara atom-töş ênergiyäsenä yünälüen iskärtep uzdı.
“Atom-töş ênergiyäsenä iyä bulırğa mäcbür bulaçaqsız. Häm monıñ säbäbe närsädä? Çönki keşelär barı tik qurqınıçsız ênergiyä telämi, ber ük waqıtta çista buluın telilär, ämma alarğa bu xäzer ük aşığıç räweştä kiräk”, - dip äytte.
“Gaz häm başqa êlektr törläre turında kübräk kileşülär işetersez, läkin alar ozaq waqıtlı perspektivada anıñ çista buluın telilär. "Şuña kürä sez alarnıñ bügen qazılma yağulıqlarğa tayanuın küräsez, läkin alar ozaq waqıtlı strategiyä telilär häm açıqtan-açıq çista, ışanıçlı ênergiyägä taba baralar. Bu atom ênergiyäse digän süz”, - dip östäde ul.
Arzanraq qazılma yağulıq atom ênergiyäsenä ixtıyacnı kimetäçäkme digän sorawğa Korsnick bolay dip cawap birde: “Yuq, älbättä. Min härnärsä öçen urın bar, dip sanıym. Ênergiyägä ixtıyac şulqädär zur ki, barısın da isäpkä ala torğan strategiyä kiräk häm atom-töş ênergiyäse bu "barlıq yaqnı üz êçenä alğan” strategiyäneñ ber öleşe”.
