Xalıqara ênergetika agentlığı (IEA) başqarma direktorı Fatih Birol İran suğışı häm Ormuz buğazınıñ yabıq buluı arqasında global ênergiyä ağımnarınıñ citdi räweştä bozıluın häm dönyanıñ tarixındağı iñ zur ênergiyä qurqınıçsızlığı yanawı aldında toruın äytte.

Birol Singapurda oyıştırılğan “CONVERGE LIVE” çarası waqıtında “CNBC”gä birgän äñgämäsendä tarixtağı iñ zur ênergiyä iminlege qurqınıçı belän oçraşıluın belderde.

Bazarnıñ xäzerge waqıtta kön sayın 13 million miçkä neft täêminatı yuğaltuın äytüçe Birol möhim çimal tovarlarında da zur özekleklär buluın bilgeläp ütte.

Birol İran suğışı häm Ormuz buğazınıñ yabıq buluınıñ xäzergä çaqlı kürengän iñ zur ênergetika krizisına kiterergä mömkin digän monnan aldağı kisätülären qabatlap, su yulınıñ global neft säwdäsendä töp rol uynawına iğtibarnı yünältte.

Suğışqa xätle buğazdan här kön yaqınça 20 million miçkä neft häm neft êşlänmäse uza ide. Birol äytkänçä, xäzer bu marşrut ikelätä qamalış astında, İran da, AQŞ ta qorablarnıñ kanalğa kerüenä yäki çığuına röxsät itmi.

IEA Xalıqara ênergetika agentlığı Ormuz buğazınıñ dönyanıñ iñ möhim neft tranzitı yullarınnan berse bularaq sürätli häm buğaznıñ yabıluınıñ global iqtisadi üseşne kimetä aluı, inflyaśiyäne arttıra aluı häm ênergiyä çikläwlären mäcbür itä aluı turında kisätä.

Birol, Awrupada reaktiv yağulıq belän täêmin itü ölkäsendä arta baruçı risknıñ da buluın belderep, töbäkneñ zur külämdä Yaqın Könçığıştağı neft êşkärtü êşxanälärenä bäyle buluın äytte.

Birol Awrupanıñ reaktiv yağulıqnıñ yaqınça 75%ın Yaqın Könçığıştağı neft êşkärtü êşxanälärennän täêmin itüen, monıñ isä xäzer inde yuq däräcäsenä qädär töşüen äytte. Awrupanıñ Amerika Quşma Ştatları häm Nigeriyädän alternativ täêminat alırğa tırışuın da östäde.

Östämä import täêmin itelmägän oçraqta Awrupanıñ citdi qıyınlıqlar belän oçraşa alaçağın belderüçe Birol özeklek däwam itelgän täqdirdä xökümätlärgä hawa transportın çikläw çaraların qararğa turı kilä alaçağın äytte.

Birol berençe çiratta buğaznıñ yañadan açıluına häm annan êşkärtelgän neft êksportınıñ başlanuına ömetlänüen belderde.

32 äğzale IEA täêmin itü şokınıñ yoğıntısın kimetü maqsatınnan çığıp mart ayında ğadättän tış xällär rezervlarınnan 400 million miçkä neft çığaru turında kileşügä ireşkän ide.

Birol bu ay başında yasağan belderüendä ğädättän tış xällär zapaslarınnan ikençe tapqır neftneñ çığarıluınıñ krizisnı xäl itü urınına waqıtlıça ciñeläytü kiteräçägen äytkän ide.

Birol, çişeleşneñ Ormuz buğazınıñ açıluı buluın belderep, xökümätlärgä alternativ ênergiyä çığanaqların, şul isäptän atom ênergiyäse häm êlektr maşinaları kebek näticäleräk texnologiyälär yärdämendä çıdamlıqnı arttırırğa çaqırdı.