Populyar video uyınnarın uylağan çaqta, sez, möğayen, xäräkät, sport, suğışlar häm tiz templı macaralarnı küz aldına kiterä torğansızdır. Sezne urınığızda totıp toruçı uyınnar, şulay bit inde? Ä menä video uyınnarınıñ tağın da kübrägen êşli aluın xıyal itä alasızmı? Alar dönyanıñ iñ zur problemalarınıñ bersen xäl itärgä yärdäm itä alsalar, niçek bulır ide mikän? Bügenge yazmabızda moxitne häm klimatnı saqlawğa yünälgän video uyınnarı turında süz alıp barabız. Uyın programmaların äzerläwçelärneñ qayberäwläreneñ ğadättä bergä qaralmağan ike äyberneñ - uyın dönyasın häm êkologik êşçänlekne niçek itep berläşterüen qarap çığarbız.
Şuşı uyınnarnıñ berse – Könyaq Afrikalı dizayner Sêm Alfred yasağan “Terra Nil” isemle strategiyä uyını. Küpçelek uyınnardan ayırmalı bularaq, imperiyälärne tözü yäki yawlap alu urınına “Terra Nil” êkosistemalarnı torğızuğa yünälgän. Sezgä pıçranğan urınnarnı çistartu, ağaçlar utırtu häm Böyek bar’yer rifı kebek tabiği mogcizalarnı saqlaw burıçı birelä. Bu uyın ğadäti strategiyä konśepśiyäsen kiresenä äyländerep, planetanı yaxşırtunı töp maqsat itep quya. “Terra Nil” 2023nçe yılnıñ martında çıqtı häm inde 300 meñnän kübräk keşe tarafınnan uynaldı.
Läkin bu üzgäreş ciñel bulmadı. Sêm Alfred konflikt häm yawlap alu kebek tipik êlementlar bulmağanı öçen küpçelek keşelärneñ uyınğa şiklänep qarawın belderä. Ul äylänä-tirä moxitkä zıyan kitermiçä dä qızıqlı strategiyä uyının yasap buluın isbatlarğa teläde. Häm ul bu missiyädä yalğız tügel ide. 2017nçe yılda şähär tözü uyını “Cities: Skylines”, “Green Cities” dip atalğan maxsus kiñäytelgän paket çığardı. Bu paket uyınçılarğa pıçranunı idarä itep häm yañartıla torğan ênergiyäne täşviq itep, propagandalap, êkologik çista şähärlärne tözü mömkinlegen birde. Ämmä bu da xätta qayber bäxäslärne kiterep çığardı. Uyın artındağı studiyäneñ başqarma direktorı Marina Xallikeynen qayber uyınçılarnıñ çın dönya mäs’älälären uyınğa kertkännäre öçen uyınnı “bozuların” uylawın äytä. Läkin uyınnı yasawçılar uyın uynawçılarnıñ şähärlärne yäşel itärgäme, yuqmı ikänlegen saylawda irekle buluın belderde.
Bu uyınnarnıñ uñışı uyınnarda êkologik temalar öçen urın barlığın kürsätä. Häm bu mäs’äläne barı tik bäysez uyın yasawçılar ğına açmıy. “Civilization” kebek zur başçalar da klimat krizisı êlementların uyınğa kertep, iñ zur franşizalarnıñ da xätta bu wazğiyätne iğ’tibarsız qaldırmawın kürsätä.
Dön’ya külämendä yaqınça öç milliard keşeneñ uyın uynawın küz aldına kitergän çaqta klimat aktivistrlarınıñ uyınnarnı üz yullamaların taratu öçen köçle ısul bularaq kürüe mäğ’lüm. Çınnan da Berläşkän Millätlär Oyışması “Mission 1.5” dip atalğan üz uyının buldırdı. Älege uyınnıñ altı millionnan kübräk keşegä barıp citep, alarnı klimat problemaları turında xäbärdär itüe äytelä.
Uyın industriyäsendä bu temalarnı kertügä yünälgän üsä baruçı xäräkät bar. 2020nçe yılda studiyälär, säwdä törkemnäre häm investorlar“Playing for the Planet” dip atalğan al’yans tözedelär. Alar uyınnarğa kübräk êkologik temalarnı kertü öçen êşlilär, “Green Game Jam” kebek çaralar ütkärep, uyınnarnı êşläwçelärne üz proyektları belän qızıqsındıra. Monnan tış, 2019nçı yılda Xalıqara uyın êşläwçelär assośiaśiyäse klimat belän bäyle maxsus bülekçä buldırdı. Alarnıñ maqsatı – uyınnarnıñ köçen qullanıp, qatlawlı mäs’älälär, şul isäptän klimat krizisı turında keşelärne xäbärdär itü. Bügenge köndä şuşı bülekçädä yaqınça ber meñ 500 professional bar. Alar klimat üz-añın video uyınnarına kertü öçen bergä êşläwçe uyın yasawçılar, professorlar häm êkologiyä belgeçläre.
Şulay itep, “Terra Nil”, “Green Cities” yäki annan soñğı zur uyın arqılı şunısı anıq räweştä bilgele: video uyınnar moxitnı saqlawnı, êkologiyäne bezgä yaña yullar belän öyrätä ala. Alar bezne planeta turında başqaça uylarğa ilhamlandıra ala häm, bälki, çın dönyada ğämäl qılırğa da êtärgeç birälär.
