Tokio Könyaq Tın okeanındağı strategik bağlanışların arttıru tırışuların kürsätkändä Yaponiyä xärbi qorabları yaqınça 90 yıldan soñ berençe tapqır comğa könne Yaña Zelandiyä başqalası Wellingtonğa kilep tuqtadı.
500 keşedän kübräk êkipajı bulğan ike êskadra mina taşuçısı (êsmineś) Yaña Zelandiyä flotına bäyle “HMNZS Canterbury” köymäse ozatuında Wellington portına kerde.
Hind-Tın okeanı wazıyfası qısalarında kilep tuqtağan “JS Ise” häm “JS Suzunami” êsmineśları yapon ğaskäreneñ bu ayda başqarılğan häm Yaña Zelandiyä, Awstraliyä häm başqa bik küp il qatnaşqan xärbi künegülär öçen urnaşqan Sidneydän Wellingtonğa kilep citte.
Wellington säfäre räsmi häm tantanalı mäğnägä turı kilä. Läkin bu täräqqiyät barı tik AQŞ belän berlektäşlek kileşüe bulğan Yaponiyäneñ, regional kiyerenkeleklär däwam itkän çaqta, Yaña Zelandiyä belän ike yaqlı xezmättäşlekne tiränäytu tırışlığınıñ öleşe bularaq qabul itelde.
Yaponiyäneñ Wellington tulı wäqälätle ilçese Makoto Osawa comğa könne jurnalistlarğa yasağan belderüendä: "Bez xärbi köçlärebezneñ xezmättäşlegen Yaña Zelandiyä häm Awstraliyä belän genä tügel, ä küp sandağı Tın okeanı utraw illäre belän dä üsteräbez. Beznen töp maqsatıbız – irekle häm açıq Hind-Tın okeanı töbäge”, - dip bäyäläw yasadı.
İlçeneñ şuşı belderüe Awstraliyä xökümäteneñ sişämbe könne üzäge Yaponiyädä urnaşqan “Mitsubishi Heavy Industries” firmasının, ber Germaniyä şirkäten uzıp, Awstraliyä xärbi köymälären êşläp çığaru tenderın ciñüennän soñ yasaldı.
Kanberra räsmiläre, Yaponiyä täqdimeneñ iñ yaxşı häm iñ tübän bäyäle buluın belderep, ber ük waqıtta bu kontraktnı ike il arasındağı iñ zur saqlanu sänäğäte kileşüe bularaq bäyäläde.
Soñğı yıllarda başqarğan tışqı säyäsät üzgäreşläre qısalarında Tın okeanı xezmättäşlegenä häm qurqınıçsızlığına ayıruça ähämiyät birä başlağan Yaña Zelandiyä dä Aziyädäge strategik häm xärbi mönäsäbätlären nığıtırğa tırışa.
Wellington räsmiläre iyül ayında Yaponiyä belän saqlanu logistik kileşüe östendä êşçänlekneñ başlanuın iğlan itte. Bu kileşü ike il armiyalarınıñ tağın da ciñel itep xezmättäşlek urnaştıruın maqsat itä.
Yapon flotı köymäläre Tın okeanınıñ könyağına siräk säfär yasıy. Fäqät Yaña Zelandiyäneñ bay häm strategik yaqtan möhim suları Awstraliyä häm tağın da keçkenä Tın okeanı utraw illäre, xalıqara sistemanıñ zur köçläre arasında tağın da kübräk köndäşlek mäydanına äyländerä. Bu wazğiyät isä Pekin belän Könbatış illäre arasında yoğıntı öçen qatı köräşkä säbäp bula.
Yaña Zelandiyä yıraq urında buluına qaramastan soñğı waqıtlarda regional qurqınıçsızlıqqa qağılışlı tağın da qatlawlıraq mäs’älälärgä kerde.
Fevral ayında Qıtay flotı fregatlarınıñ Yaña Zelandiyä belän Awstraliyä arasındağı Tasman diñgezendä ütkärgän xärbi atu künegüläre oçışlarnıñ qısqa waqıtlı yünäleş üzgärtelüenä kiterüe arqasında bu il xökümätläreneñ sörän wazğiyätenä küçüenä säbäp buldı.
Yaña Zelandiyä armiyası beldergänçä, Yaponiyä flotınıñ qorabı soñğı tapqır 1936nçı yılda Wellington portına kilgän bulğan. Yaponiyä köymäse şulay uq 2016nçı yılda Yaña Zelandiyäneñ iñ zur şähäre Aucklandqa kerep çıqqan ide.
