Azärbaycan bäysezlek yulında küp sanda keşene yuğalttı. Ärmän köçläre 1992 yılnıñ 26 fevralendä Xocalıda xatın-qızlar, balalar häm olı yäş’tägelär dimiçä yözlägän azärbaycannı üterde.

Xocalı ütereşeneñ ärnüe 34 yıl buyı basılmadı.

Azärbaycan bäylesezlek yulında küp qorban birde

Xocalı tragediyäsennän soñ 34 yıl uzdı, läkin anıñ qayğı - xäsräte  bügen dä Azärbaycan törkiläreneñ yörägendä yaña bulıp qala.

Ärmännär 1991 yılda cir däğ’wäse belän höcüm başlattı

Sovetlar Berlege tarqalğannan soñ Azärbaycanğa qarata cir däğ’wası belderä başlağan häm höcümgä küçkän ärmännär 1991 yılnıñ soñğı könnärendä blokadağa alğan, töbäktä berdänber aêroprtı bulğan, strategik ähämiyätkä iyä bulğan Xocalını basıp alırğa kereştelär.

2 meñ 605 xucalıq bulğan Xocalıda 11 meñ 365 keşe yäşi ide.

Läkin bäreleşlär säbäple xalıq sanı 3 meñgä qadär kimegän ide.

 Töbäktäge berdänber aêroprtnıñ  monda buluı anı strategik yaqtan bik ähämiyätle itte.

Ärmän köçläre 1991 yılnıñ soñğı könnärendä höcüm itä başladılar.

Alar Xocalı häm tirä - yün’däge awıllarğa iltüçe yullarnı basıp aldılar.

Şähärgä azıq-tölekne boralaq belän genä kiterep bula ide.

Aylar buyı däwam itkän höcümnären 1992 yılnıñ 25 fevralendä köçäytkän ärmännär tönlä öç yaqlı höcüm başladılar.

 Alarğa ul waqıtta Xankändedä urnaşqan Sovet Rusiya armiyäseneñ 366 nçı motoatqıç polkı da yärdäm itte.

 Yözlägan azärbaycan üterelde

Basıp alu belän genä çiklänmägän ärmännär, tınıç xalıqnı küpläp üterep, äsirlärne wäxşilärçä cäfalap, 20 nçe ğasırnıñ iñ qanqoyğıç ütereşläreneñ bersen başqardılar.  

Xocalıda yaqlawçısız 613 azärbaycan, şul isäptän  106 xatın-qız, 70 ölkän keşe, 63 bala ğomeren yuğalttı.

487 keşe awır yaralar belän isän qaldı, ärmän köçläre 1275 keşene äsirlekka aldı, alarnıñ 150sennän bügenge köngä qadär xäbär yuq.

Küpläp üterü waqıtında 8 ğailä tulısınça yuq itelde, 25 bala äti-äniseneñ ikesen dä yuğalttı, 130 bala isä ätisen yäisä änisen  yuğalttı.

“Xatın-qız, balalar, bäbi, awırlı” dimädelär

Üterelgän keşelärneñ sud-mediŝina tikşerüläre häm şahitlar süzläre Xocalı keşeläreneñ baş tireläreneñ suyıluı, qolaq, borın, censi äğzalarınıñ kiselüe, küzläreneñ çığarıluın kürsätä. Xatın-qızlar, qartlar häm balalar dimiçä aqılğa sıymaslıq intekterülärneñ buluı açıqtan-açıq isbatlana.

Suğış qorbannarı arasında muyınnarına qoraldan atılğan, yandırılğan keşelär belän ber rättän qorsağına söñge kertelgän awırlı xatın-qızlar da bar. Ul waqıtta töşerelgän video yazmalar häm fotosürätlär küpläp üterüneñ zurlığın häm dähşäten kürsätep tora.

Genoŝid bularaq tanıdılar

Azärbaycan qaraşına kürä, Xocalıda bulğan xällär 1949 yılğı Jeneva kileşülären, BMO Genoŝid cinäyäten budırmaw häm cäzalaw kileşüe, Grajdanlılar häm säyäsi xoquqlar kileşüe, İşintekterü häm başqa ayawsız, keşelekkä yat yäisä namısnı tübänsetüçe möğämälägä qarşı kileşü, Balalar xoquqların yaqlaw kileşüe kebek şaqtıy kileşüne citdi räweştä bozunı añlata.

Azärbaycan Parlamentı Xocalıda bulğan xällärne "genoŝid" dip iğlan itte.

Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse 2010 yılnıñ 22 aprelendäge qararında Xocalı dähşätlären suğış cinäyätläre yäki keşelekkä qarşı cinäyätlär belän ber ük däräcädäge ğämällär dip tanıdı.

Bügenge köngä qadär 18 ilneñ parlamentı häm AQŞnıñ 24 ştat parlamentları Xocalı faciğasen gäyepläwçe häm genoŝid dip tanuçı qararlar qabul itte.

Xocalı waqıyğaların dönyaga citkerergä däwam itüçe Azärbaycan, xalıqara cämäğatçelektän cinäyätçelärneñ cäzağa tartıluın taläp itä.

"Qarabax – Azärbaycannıqı"

Ärmännärneñ 1988 yıldan birle däwam itüçe 32 yıllıq yawı Azärbaycan armiäseneñ uñışlı operaŝiäse belän tämamlandı.

Qarabax 2020 yılda bäysezlegenä qawıştı. Aradan 32 yıl ütsä dä, Azärbaycan waz kiçmäde häm üz cirlären kire alıp, “Qarabax - Azärbaycannıqı!” süzen böten dönyaga tanıttı.

Ärmän köçläre 1992 yılnıñ berençe könnärennän başlap Qarabaxta zur höcümnär oyıştırdı. Fevral ayında Xocalıda ğasırnıñ iñ zur genoŝidlarınnan bersen başqarğan ärmän ğaskäriläre may ayında Qarabaxnıñ strategik şähäre bulğan Şuşa häm Ärmänstan çigendäge Laçın şähärlären yawladı.

1993 yılda Kälbäcärne qulğa töşerde. Näticädä Ağdam, Füzuli, Gubadlı, Zängilan häm Cäbrayil illäre yaw astına töşte. Yöz meñlägän keşe üz yortlarınnan küçenergä mäcbür qaldı, meñnärçä keşe hälaq buldı.