Bügen bez soñğı waqıtlarda küp söyläşelgän, sośial mediada kiñ taralğan, şul uq waqıtta citdi bäxäslär tudırğan temağa tuqtalabız. Bügenge yazmabıznıñ teması: gäwdä awırlığın kimetü öçen qullanılğan  in’yekśiyälär.

Bez “İnstagram”da, “Tik- Tok”ta, härqayda bu in’yekśiyälär turında videolar, kommentariylar häm kiñäş- täq’dimnär küräbez. “Tiz yabıq!”, “Moğciza çişeleş”, “Barı tik ber in’yekśiya” kebek süzlär yış yañğırıy.

Ä xaqıyqat’ närsädä? Bu in’yekśiyälär çınnan da moğcizamı, ällä yäşeren qurqınıçları barmı?

Bügen bez bu sorawlarğa Änkara uqıtu häm tikşerenü xastaxanäsendä êndokrinologiya häm metabolik awırılar belgeçe, professor doktor Mostafa Altaynıñ añlatmaları belän cawap biräçäkbez.

Soñğı yıllarda sośial’ mediada kiñ taralğan yabığu in’yekśiyäläre tiz arada awırlıqnı kimetü wäğ’däläre belän millionlağan keşeneñ iğ’tibarın cälep itä. Ayıruça tanılğan keşelärneñ qullanuı alğa sörelgän bu darular cämğıyät’tä zur taläp tudıra.

Professor doktor Altay bu temağa qağılışlı qurqınıçnı bolay dip añlata:”Bu mäs’älädä qayber tanılğan keşelär belän bäyle spekulayaśiyälär artu belän bezneñ poliklinikağa kilüçe paśiyentlar sanı şaqtıy arttı”. 

Paśiyentlar närsä taläp itä beläsezme?

“Awırlıqnı kimetä, yabıqtıra torğan in’yekśiya bar ikän, min anı qullanırğa telim” digän küp üteneçlär bar”,- di belgeç.

Professor doktor Altay süzlärençä, sośial’ media yoğıntısı arqasında cämğıyät’tä yalğan mäğ’lümat bik küp. Bu yalğan mäğ’lümat tormış öçen qurqınıç tudıra.

Professor doktor Altay bolay di:” Gäwdä awırlığın kimetü, yäğ’ni yabığu in’yekśiyäläre -2 nçe tiptağı diabetnı däwalawda häm bigräk tä yäşäw räweşen üzgärtü häm fizik künegülär kebek çaralarğa qaramastan simerü belän awıruçılarda qullanıla torğan däwalaw ısılu”.

İğ’tibarlı bulığız: Simerü belän awıruçılar di tabib. Närsä soñ ul simerü?

Altay äytüençä, alar gäwdä massası indeksı 25 tän yuğarı bulğan keşelärne artıq awırlıqta dip, ä 30 dan yuğarı bulğan keşelärne simez dip bilgelilär.

Dimäk bu daru “Beraz yabığırğa telim” dip äytüçelär öçen tügel. Ul citdi sälamätlek probleması bulğan simerü belän awıruçılar öçen qullanıla torğan däwalaw ısulı.

İñ möhime belgeç şuña basım yasıy: Urınlı paśiyentlarda yaxşı näticälärgä ireşergä mömkin, läkin ul tabib küzätüe astında yasalırğa tiyeş”. 

Bu in’yekśiyäne kem qullana ala, ä kem qullana almıy?

Bik möhim soraw tua? Bu in’yekśiyäne härkem qullana alamı? Älbättä yuq.

Professor doktor Altay alarnı qullanu aldınnan ütkärelergä tiyeşle tikşerenülärne tübändägeçä añlata:”İn’yekśiya qullanu öçen keşeneñ böyerläre häm bawırı sälamät bulırğa, yöräk citeşsezlegeneñ alğa kitkän formaları bulmasqa, êlek pankreatit kiçermägän bulırğa, ğailädä qalqansıman biz yaman şeşe yäki qayber êndokrin sindromnarı bulmasqa tiyeş”.

Kürgänegezçä, bolar citdi mediśina bäyäläwläre. Şuña kürä Altay bolay dip kisätä: “Minem gäwdä awırlığım normadan kübräk, min simez, bu darunı qullanıym, tabibtan da sorarğa kiräkmi. Min barıber darunı aqça belän alam dip uylaw bik yalğış”.

Ä xäzer yan êffektlar turında närsä belergä kiräklegenä tuqtalıyq.

Yan êffektlar bik citdi.

Professor doktor Altay bu xaqta bolay di:

“Darunıñ aşqazanı häm êçäklek sisteması, üt quığı, aşqazanı astı bize belän bäyle yan êffektları bulırğa mömkin. 2 nçe tiptağı diabet belän awıruçılarda, ägär paśiyent ozaq waqıt insulin qullana häm diabet belän bäyle küz problemaları barlıqqa kilgän ikän, bu paśiyentlarda gäwdä awırlığın kimetü in’yekśiyälären qullanğanda küz belän bäyle qayber yan êffektlar bulırğa mömkin”. 

Şuña kürä ğailäsendä aşqazanı astı bize problemaları, qalqansıman biz töyennäre, üt taşları bulğan paśiyentlarnı êndokrinolog tikşerergä tiyeş.

Yalğan darular ülemgä kiterergä mömkin

Mäs’äläneñ iñ qurqınıç yağı – yalğan darular.

Professor doktor Altay zakonsız ğamällär turında bolay dip söyli:

“Bu darular insulin kebek qullanılsa da, alar insulin tügel. İnsulin qalämnärenä yabıqtıra torğan in’yekśiya êtiketı yabıştırılğan qanunsız ğamällär paśiyentlarnıñ sälamätlegenä qurqınıç tudıra. Keşe gäwdä awırlığın kimetü öçen in’yekśiya yasıym dip uylıy, läkin yalğan daruda insulin bar, ul qan şikären citdi räweştä töşerergä mömkin”.  

Küz aldına kiteregez: sez yabığu öçen in’yekśiya yasıym dip uylıysz, läkin yalğan daruda insulin bar.

Monıñ närticäläre nindi? Tabib bu xaqta bolay di:

“Yabığu in’yekśiyälären artıq awırlıqtan qotılu öçen qullanırğa telilär, läkin alarda diabet yuq, qan şikäre normal’. Bu oçraqta yalğan darudağı insulin qan şikäreneñ normadan tübän töşüenä kiterergä mömkin, bu komağa häm xätta ülemgä kiterergä mömkin”.

Äye döres işettegez. Bu xätta ülemgä dä kiterergä mömkin.

Yalğan darular tudırırğa mömkin bulğan başqa qurqınıçlar da bik citdi. Professor doktor Altay:” Bu yöräk citeşsezlege bulğan paśiyentlarnı reanimaśiyägä kertergä mömkin. Kürü belän bäyle yan êffektlar häm allergik reakśiyälär bulırğa mömkin”.

Bügen öyrängännärebezne qısqaça ğına qabatlap uzıyq:

Gäwdä awırlığın kimetü öçen in’yekśiyälär döres kürsätmälär belän häm belgeçlär küzätüe astında qullanılğanda simerüne däwalawda yaxşı näticälär birä ala.

Läkin bu ğadi êstetik prośedura tügel, mediśina yärdäme taläp itä torğan citdi däwalaw ısulı.

Sośial’ mediadağı yalğış mäğ’lümatlar häm tiz arada näticägä ireşü teläge küp keşene añsız räweştä qullanuğa häm yalğan êşlänmälärgä kiterergä mömkin.

Professor doktor Altay assızıqlağança, gäwdä awırlığı problemaları bulğan keşelärneñ başta êndokrinologqa möräcäğat’ itüe, kiräkle analizlarnı tapşıruı häm annan soñ ğına ,ägär kiräk dip tabılsa, bu däwalawnı başlawı bik möhim.

İsegezdä totığız: sälamätlek turında süz barğanda qısqa yullarğa tügel, ä fänni häm qurqınıçsız, ışanıçlı ısullarğa härwaqıt östenlek biregez.

Sośial’ mediada kürgän här närsägä ışanmağız. Sälamätlelegez öçen qararlarnı belgeçlär belän bergä qabul itegez.