2026 yılda İstanbul Kongress üzägendä "Üzäkläşterelmägän dönyä: Qağıydälär ğamäldän çıqqanda kem citäkçelek itä?" teması belän ütkärelüçe 10 nçı “TRT World forum” açılışında çığış yasăğan “TRT” ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı 43 ildän yaqınça 150 spiker häm 2000gä yaqın qatnaşuçı kilüen äytte.
Sobacı bıyılğı "Üzäkläşterelmägän dönyä: Qağıydälär ğamäldän çıqqanda kem citäkçelek itä?" temasın dönyadağı çualışlar kitergän çikne tikşerü öçen saylağannarın añlattı häm bu temanı saylawnıñ iñ möһim säbäbe - qağıydälär käğaztä bulğan, läkin ğamäldä üz köçen yuğaltqan dönyada yäşäwläre, dip östäde.
Sobacı, bügen xalıqara xoquqnıñ tawışınıñ köç şaw-şuyında yuğaluın assızıqlap, süzen bolay däwam itte:
"Bu tärtipne yaqlaw öçen tözelgän institutlar keşelekneñ iñ awır sınawı, mäsälän, genotsid aldında kötelgän cawapnı da birä almıylar. Qağıdälärne bilgeläwçelär üz çiklären uzıp kitsä, üzlären arbitr dip atawçılar ğadellek ülçäwen köçlär faydasına bora. Här ikele standart, cäzasız qalğan här xoquq bozu, ğamäldäge xalıqara sistemanıñ ğadellek urnaştıru sälätenä ışanıçnı tağın da qaqşata. Bolar barısı da bulğan waqıtta, 1945 yıldan soñ tözelgän global tärtip üzäge tiz arada yuqqa çığa häm tarkala. Üzäk yuqqa çığu belän, xakimiyat xäzer töbäklär, berleklär häm xezmättäşlekneñ yaña ölkäläre arasında bülenä. Bugenge köndä ber genä il dä dönyanıñ berdänber üzäge dip dägwa itä almıy."
Törkiyäneñ role
Sobacı, Törkiyäneñ Rusiyä häm Ukrainanı ber östälgä qabat-qabat kiterüdäge, Afrikadağı qarşılıqlı yaqlarnı urtaq nigezdä berläşterüdäge häm Süriyäne totrıqlıqlandırudağı rolenä iğtibar itep, Törkiyäneñ köç qullanıp awdarılğan öställärne yañadan torgızaçağın assızıqladı. Ul bolay dide: "Bügen dönyä üz üzägen yuğaltqan bulırğa mömkin, läkin çişeleşlärgä kilgändä, härkem qaysı işekne şaqırğa kiräklegen bik yaxşı belä.”
Sobacı, şulay uq, berniçä texnologiya kompaniyase algoritmnar aşa kemne yaqlayaçağın, kemneñ ğazaplar küräçägen häm qaysı xoquq bozular öçen cäza bireläçägen bilgeli, häm bu texno-feodal tärtiptä tawışları basılğan keşelär tağın ber tapqır cäberlänä dip söyläde.
Bu tärbipkä qaramastan, Sobacı, Törkiyäneñ “TRT” bularaq, burıçı cäberlängän xalıqnıñ täcribäsen häm ilbaşı Räcäp Tayyıp Ärdoğan belän Törkiyäneñ üz xoquqların yaqlaw öçen alıp barğan köräşen dönyanıñ iñ yırak poçmaqlarına citkerü ikänen assızıqladı häm bolay dip östäde:
"Televidenie kompaniyäсeneñ iñ köçle kapitalı - ışanıç. “TRT” bularaq, bez bu ışanıçnı ilbaşıbız cıtäkçelegendä printsipial pozitsiyädän alabız. Şuña kürä, bez Törkiyäneñ xoquq häm ğadellek standartı - “TRT”nıñ tapşıru standartı dip äytäbez. Qağıydälär ğamäldän çıqqaç, kem citäkçelek ütä digän sorawğa Törkiyä inde üze urnaştırğan öställär, mäydandağı urını häm här törle basımğa qarşı nıq pozitsiyäse aşa üz cawabın birde”.
