Tayvan: “Qıtay “xärbi operaśiyälär” öçen xärbi köymälären urnaştıra”

Tayvan Qıtaynıñ Sarı diñgezdän Könyaq Qıtay diñgezenä qädär yözlägän çaqrımlıq mäydanda "xärbi operaśiyälär" öçen xärbi qorabların urnaştıruın häm monıñ töbäk öçen “yanaw” täşkil itüen belderde.

Tayvannı üz cire itep kürgän Pekin manevrlar belän bäyle belderü yasamadı.

Tayvan İlbaşı idaräse ofisı süzçese Karen Kuo comğa könne jurnalistlarğa Tayvan saqlanu ministrlığı häm başqa iminlek oyışmalarınıñ Qıtaynıñ êşçänlegen küzätüen häm wazğiyätneñ “tulısınça abaylanuın” äytte.

Kuo Qıtaynıñ niçä köymä urnaştıruın äytmäde, fäqät isemeneñ açıqlanuın telämägän ber iminlek çığanağı sannıñ “küp” buluın belderde.

Süzçe Kuo monnan tış operaśiyälärneñ barı tik Tayvan buğazı belän genä çikle bulmawın, Könyaq Sarı diñgezdän Könçığış Qıtay diñgezenä, annan da Könyaq Qıtay diñgezenä häm xätta Könbatış Tın okeanına qädär cäyelüen äytte.

Süzçe: "Bu çınnan da Hind-Tın okeanı häm böten töbäk öçen yanaw häm yoğıntı täşkil itä”, - diyep, Tayvannıñ Qıtaynı "urtaçalıqqa” çaqıruın belderde. "Bu mäs’äläne yaxşı idarä itä alaçağıbızğa ışanam”, - dip östäde.

Qıtaynıñ qorallı köçläre häm däwlät mediası Tayvannıñ Qıtay qorabların bilgelägän töbäktä artqan xärbi êşçänlege barmı-yuqmı ikänlegenä qağılışlı belderü yasamadı.

“Yıllıq bäyäläw künegüläre”

Pekin saqlanu ministrlığı süzçese Jiang Bin comğa könne flotnıñ açıq diñgezlärdäge öyränüläreneñ xalıqara xoquqqa turı kilüen häm "nindi dä bulsa bilgele ber ilgä yäki tämekkä yünälgän bulmawın” äytte.

Bin bu belderüen Awstraliyägä taba bara alaçağı citkerelgän Qıtay diñgez flotı belän bäyle xäbärlärgä qağılışlı sorawğa cawap itep yasadı.

Qıtay tışqı êşlär ministrlığı süzçese Pekinnıñ "totrıqlı räweştä saqlanu säyäsäten alıp baruın” häm “bäyläneşle taraflarnı” çiktän tış reakśiyä beldermäskä yäki nigezsez räweştä arttırıp belderülär yasamasqa” çaqıruın äytte.

Qıtay, Tayvannı basıp alu öçen köç qullanu ixtimalın kire qaqmıyça, Könyaq Qıtay diñgezeneñ barlıq öleşenä diyärlek xakimiyäten däğwa itä.

Tayvan küzläw başlığı Tsai Ming-yen çärşämbe könne oktyabr-dekabr aylarınıñ Qıtaynıñ "ber yıllıq bäyäläw künegüläre" öçen "iñ tığız çor” buluın äytte.

Tsai Qıtay xakimiyätendäge “Kommunistlar” partiyasınıñ küreneştä ğädäti kebek kürengän xärbi êşçänlegen Tayvanğa qarşı xärbi künegülärgä äyländerü ixtimalına iğtibarnı yünältte.

Tayvan uzğan dekabr ayında Qıtaynıñ yaqınça 90 xärbi häm yar buyı iminlek köymäseneñ çit il qorablarına höcüm simulyaśiyäläre häm diñgez yulların yabu künegüläre belän bergä kiñ qolaçlı xärbi uyınnarda qatnaşuın äytkän ide. Monıñ Pekinnıñ yıllar buyı oyıştırğan iñ zur diñgez künegülärennän berse buluı belderelä.

Pekin ul çaqta xärbi künegülärneñ ütkäreläçäge turında bernindi belderü yasamağan ide.

Amerika Quşma Ştatları – Tayvannı qurqınıçsızlıq cähätennän yaqlawçı iñ zur il wazğiyätendä.

Fäqät İlbaşı Donald Tramp citäkçelege comğa könne bastırğan strategiyä dokumentında, Aziyädäge berlektäşläre Yaponiyä belän Könyaq Koreyanıñ töbäkne saqlaw yögeneñ tağın da kübräk öleşen üz östenä aluınıñ zarurlığın belderep, bu säyäsättä buluı mömkin üzgäreşlärgä işarä itte.