Anıñ turında şiğirlärdä uqıdığız, isen xuşbuylarda toydığız, üzen baqçalarda kürep soqlandığız.

Läkin sez qayçan da bulsa anıñ tämen tatıp qaradığızmı?

Gölçäçäk, yäğni roza  ğadi çäçäk kenä tügel , ul  meñlägän yıllıq täm, şifa häm tradiśiya.

Anıñ turında şiğırlär yazılğan, kartinalar yasalğan, xuşbuylar äzerlängän  çäçäkne küz aldına kiteregez. Anıñ töse mäxäbbät simvolına äwerelgän, ä isemen äytügä ber şähär küz aldına kilä. Äye, süz rozalar turında bara.

Läkin bügen bez sezgä  rozanıñ bötenläy başqa yağı - anı azıq-tölek produktı  bularaq qullanu turında añlatabız. Uğur Becerikli tarafınnan “TRT Xäbär” öçen yazılğan, Urta diñgez universitetı uqıtuçısı Şäymä Nur Güneşneñ belgeç fikerläre belän bayıtılğan yazmasın täqdim itäbez.

Roza — roza çäçäklelär sem’yalığınnan bulğan borınğı çäçäk. Anıñ yözlägän tabiği töre, meñlägän gibridlaştırılğan sortı bar. Törkiyädä dä anıñ küp kenä töre üsterelä: aq rozalar ,keçkenä çäçäkle rozalar, êt borını ,härwaqıt çäçäk atuçı törläre, cirle al gölçäçäk, qırğıy roza… Häm, älbättä, dönyanıñ törle poçmaqlarında tanılğan Isparta rozası.

Törkiyädä Isparta şähäre diyügä roza çäçäkläre küz aldına kilä. Yıl sayın festivallär ütkärelä, qırlar al töskä kerä. Läkin gölçäçäkneñ  ähämiyäte xäzerge waqıtta peyzaj häm kosmetika belän genä çiklänmi. Soñğı yıllarda gastronomiya dönyası da roza çäçäkläre belän tanışa başladı.

Şäymä Nur Güneş äytüençä, rozanıñ keşelärne şulqadär ozaq waqıt cälep itüeneñ berniçä töp säbäbe bar: iskitkeç täme, qarap tuymaslıq  matur küreneşe häm iskitmäle ise.  Monnan tış, fenol häm bioaktiv komponentları arqasında sälamätlek öçen faydalı buluı belän roza çäçäge iğ’tibarnı cälep itä.

Gölçäçäk kuxnyada niçek qullanıla? Şäymä Nur Güneşneñ cawabı şundıy: onnan äzerlängän rizıqlarda häm desertlarda kipterelgän formada, êçemleklärdä roza suı bularaq, şulay uq tabınnı bizäwdä häm tabiği buyağıç bularaq qullanıla. Törek kuxnyasında isä  ğasırlar däwamında qaynatma, lukum, şirbät, kompot, güllaç, pasta häm aşurä kebek tatlı rizıqlar  äzerläwdä  qullanılğan.

Rozanıñ sälamätlekkä faydası iskitkeç. Şäymä Nur Güneş bu xaqta bolay di: “Yuğarı antioksidant aktivlığı häm bioaktiv komponentları belän roza aşarğa yaraqlı çäçäk. Monnan tış, tınıçlandırğıç ise arqasında ul stress, baş awırtu, yoqı bozıluları kebek psixologik problemalarda qullanıla.  Keşelär bik borınğı zamannardan birle rozanıñ  faydasın açıqlağannar häm anı törle awırularğa qarşı qullanğannar.

Şulay uq rozadan yasalğan pasta, şirbät, may, bal kebek produktlar Ğosmanlı däwerendä däwalaw maqsatlarında äzerlängän häm qullanılğan”.

Bügenge köndä qullanuçılarnıñ aşaw-êçü  ğadätlärendä üzgäreşlär buluın häm yaña tämnär tatıp qarawların äytkän Şäymä Nur Güneş monıñ rozanıñ  tradision häm innovaśion kuxnyalarğa kerüenä mömkinlek birüen belderä.

“Sośial’ media häm reśeptlar belän urtaqlaşular artu näticäsendä roza belän äzerlängän reśeptlar da kübäyde. Anı restoranlarda qullanu könnän-kön arta, organik häm gurman bazarlarında satu  kiñ tarala bara. Rozalı tuñdırma, roza peçen’yesı häm roza taçları belän qaplanğan lukum.  Alar  tämle dä, matur küreneşe belän tabınnarnı da bizilär”, – di ul.

Belgeçebez tağın bolay dip östi:

“Roza çäçäklärenä xuş isle üzençälege öçen genä tügel, ä vizual maturlığı öçen dä östenlek birelä. Mäsälän moña misal itep kipterelgän roza taçları belän qaplanğan lukumnı ,yäki êçemleklär häm desertlar täqdim itkändä kipterelgän roza taçların qullanunı kürsätergä mömkin.  

 Şunı da äytergä kiräk: Törkiyädä rozalar aşarğa yaraqlı berdänber çäçäk tügel. Kabak çäçäkläre, lavanda, miläwşä ,aqbaş, tuzğanaq, şifalı mäçe borçağı,  anar çäçäge dä gastronomiäydä qullanıla torğan törlär arasında. Läkin här çäçäk tä aşarğa yaraqlı tügel.  Belgeçlär tarafınnan täqdim itelmägän häm ışanıçlı bulmağan çäçäklärdän yıraq torırğa kiräk.

Bälki kiläse yulı xuş isle rozanı isnägändä sez anı çäçäk bularaq qına tügel, ä meñ’yıllıq täm häm däwalaw tradiśiyäse itep tä kürersez.