Yasalma intellekt mäğlümat birüçe sistema ğına tügel; ä xis-toyğılarğa da qağıla torğan, psixologik barışlarğa da qatışa torğan texnologiägä äwerelä.

Soñğı yıllarda ayıruça klassik terapiya xezmätlärenä ireşä almawçı keşelär, emośional yärdäm ezläp, yasalma fähemgä möräcäğät itä. Härwaqıt cawap tabu, bäyä yağınnan uñay buluı häm şäxsi kiñlekneñ saqlanuı xise — bu sistemalara bulğan qızıqsınunı arttıra.

Läkin süz keşe psixologiäse turında barğanda, tübändäge soraw tua: "ciñel ireşü" genä citäme soñ?

Bu sorawğa cawapnı klinik psixologı İrem Akyüz Çaylak birä.

Yasalma intellekt nigezendäge quşımtalar yaxşı cawaplar birä ala. Läkin bu cawaplar çın
psixoterapiya barışı täqdim itkän ışanıçlı häm üzgärtep qoruçı mönäsäbätlärne buldıra alamı?

Psixolog İrem Akyüz Çaylak fikerençä, bu mömkin tügel. Çaylak bolay di:

"Mondıy cawaplar teräk bulıp kürenä ala. Läkin terapevt belän tözelgän mönäsäbät yuq. Terapiyadä yasalma fähem xäzerge waqıtta birä almağan, faktorlar bar. alar: keşe belän
turıdan-turı bäyläneş, Çiklär belän belgelängän qısalar, cawaplılıq, êtik standartlar, êçkersezlek, konfidenśiallek.

Terapiya barışı — ul problemalarnı bilgeläw genä tügel, alarnı ışanıçlı mönäsäbät qısalarında torğızunı da üz êçenä ala. Biredä yasalma intellekt barı tik östän genä yärdäm itä ala.

Çaylak tübändägeçä däwam itä: "Keşe mönäsäbätläreneñ komponentlarına turı kilmägänlektän, yasalma fähem täqdim itkän psixologik yärdäm citärle bulmasqa mömkin."

Yasalma fähem qullanıp ütkärelgän tikşerenülar kürsätkänçä yasalma intellekt terapevtlarğa komplekslı mäğlümat analizı birep, oçraqlarnı formalaştıruda yärdäm itä ala. Qayber
tikşerenülär şulay uq xastalarnı tikşerü häm simptomnarnı açıqlaw kebek ölkälärdä dä anıñ yärdäm itüen kürsätte.

Lakin monda mäğlümatlarnıñ iminlegen tä’min itü, êtik standartlarğa turı kilerlek yärdäm
kürsatü dä möhim. Cawaplılıq prinśibı da zur ähämiyätkä iyä. Yasalma intellekt keşegä kiterergä mömkin bulğan zıyan öçen cawaplı tügel.

Şuña kürä dä, xäzerge standartlar buyınça YFnän terapevt belän tözelgän mönäsäbät häm yärdäm kötelmi.”

Terapevtik barışta söyläm genä tügel; ä mimika, tawış tonı, küz qaraşı häm jestlar da däwalaw rolen uynıy. Yasalma fähemneñ iñ zur citeşsezlege näq menä şunnan başlana.

Monı İrem Akyüz Çaylak bolay açıqlıy:

"Keşelär ber-berse belän közge neyronnarı aşa aralaşa. Bu bezneñ keşeneñ yöz mimikasın közge neyronnarı yärdämendä qabul itep, çağıldıra aluıbıznı añlata. Şul räweşle bez
bu keşeneñ xislären añlıy häm alar belän bäyläneş urnaştıra alabız."

Bezneñ yözebez şulay uq keşeneñ xislären çağıldıra. Bez empatiya kürsätkändä aqılıbız häm tänebez şul keşe belän rezonansqa kerä. Bu bezgä keşelär arasındağı mönäsäbätlärne urnaştırırğa häm üzebezne iminlektä xis itärgä mömkinlek birä torğan resurs.

"Yasalma intellekt monda keşe bäyläneşen sizü yağınnan çikläwlär tudıra. Şuña kürä terapevtnıñ paśiyentı belän qorğan êlemtäsüzençäleklären kürsätüe mömkin tügel."

Mäğlümat iminlege dä qurqınıç astında

Qayber keşelär üz xislären yasalma fähemgä añlatu ciñelräk dilär. Läkin bu uñaylıq mäğlümat iminlegenä qağılışlı citdi sorawlar tudıra.

Akyüz Çaylak bu mäs’älädä texnik häm etik risklarğa basım yasıy:

"Terapiyadä yasalma intellekt qullanu, mäğlümatlarnıñ konfidenśiallege häm qurqınıçsızlığı
belän bäyle borçularğa säbäpçe bula. Paśiyent mäğlümatları bik sizger häm alarnı röxsätsez qullanudan saqlaw bik möhim."

Keşelär öçen yasalma fähem mäğlümatlarnı niçek qullanuın, alarnıñ qayda saqlanuın häm bu mäğlümatlarğa kemnärneñ kerü mömkinlege bulaçağın añlaw bik möhim.

Monnan tış yasalma fähem sistemaları alar öyrängän mäğlümat yaqlı bulırğa mömkin. Bu da paśiyentlarğa qarata ğadelsez yäisä diskriminaśiyale möğamälägä kiterergä mömkin.

Keşelärgä ixtiyac berqayçan da betmäyäçäk

Texnologiä alğa bara, sistemalar üzgärä. Läkin keşe canına kiräkle närsä şul uq qala: çın küñeldän aralaşu.

Psixolog İrem Akyüz Çaylak monı tübandägeçä açıqlıy:

"Yasalma fähem sistemaları qamilläşsä dä, alarnıñ terapevtlarnı tulısınça alıştıruın küz
aldına kiterü qıyın. Terapiya barışındağı terapevtik mönäsäbät — üzgäreş
prośessında möhim resurs bulıp tora. Terapiya waqıtında professionallık belän
keşelekle häm êmpatik, yärdämçel mönäsäbät urnaştırırğa kiräk.”

Bez yasalma intellekt terapiyaseneñ, qayber oçraqlarda waqıtlıça yärdäm kürsäta aluın beldek. Läkin çın däwalanu keşelär belän êlemtä, qurqınıçsız bäyläneş häm professional
mönäsäbätlär aşa mömkin.

Onıtmıyq: texnologiyä çara bulırğa mömkin, läkin ul berwaqıtta da terapevtnı alıştıra almıy.