Päyğambärebez: “Biş närsä kilmi torıp biş närsäneñ qimmäten belegez”, - dip boyırğan.

1.   Qartlıq kilep citkänçe yäşlekneñ,

2.   Xastalıq kilgänçe sälamätlekneñ,

3.   Fäqirlek kilgänçe baylıqnıñ,

4.   Ülem kilep citkänçe tormışnıñ,

5.   Mäşğül bulğançı buş waqıtnıñ qaderen belü.

Qartlıq – ğomerneñ ülemnän äwwälge iñ soñğı däwere. Bu çorda keşe monnan aldağı tormışında başqara alğannarın yasıy almaslıq xälgä kilä. Qartlıq çorı – täcribä artqan, läkin köç azayğan ber çor. Tormışnıñ naçar häm yaxşı böten yaqların yäşägän olı yäştäge keşe inde här telägänen telägän waqıtta yasıy alaçaq köçtän mäxrüm bula. Monnan arı tormışında kiçektereläçäk bik älläni qalmağan bula. Artqa borılıp qarağanda, kiçektergän äyberläre öçen ükenergä mömkin. Bu çor anıñ öçen äyterseñ hiç kilmäyäçäk ber däwer kebek bula. Ämma kilep citkän inde. Küzlär yaxşı kürmi. Qolaqlar yaxşı işetmi. Ayaqlar yöremi, çaba almıy. Böten närsäne dä aşıy almıy. Bar närsäneñ dä zäwigen ala almıy.

Ayıruça belemle kileş qartaymağannar öçen qartlıq tağın da awırraq bula. Yäğni yäş çaqta citärle belemgä häm täcribägä iyä bula almağannar qartayğan çaqta bergä yäşägän yäşlär belän urtaqlaşaçaq iñ möhim berekmädän mäxrüm qala.

Qartayğançı yäşlekneñ qimmäten, qaderen belü – küpmeder däräcädä şuşı berekmägä dä işarä itä. Qartayğan könendä bergä yäşägän keşelärneñ xörmäten häm söyüen qazanu öçen yäş çaqta qartlıq öçen berekmä yasarğa kiräk.

Awıruğa, xastalıqqa duçar bulğançı sawlıq-sälamätlekneñ qaderen belü dä – Päyğambärebezneñ möhim ügetlärennän berse. Xastalıq-awıru da – qartlıq kebek ğacizlek ölkälärennän berse. Päyğambärebezneñ biredä üget-näsixat birgän närsä – tıyb-meditsinanıñ iñ möhim ölkälärennän berse bulğan saqlanu çaraları belän bäyle. Saqlanu çaraları – awırularğa qarşı kiräkle çaralarnı kürü dimäk. Xastalıqlar kübesençä säbäp-näticä mönäsäbätläre belän açıqlana.

Tirlägän kileş salqın su eçü – buğaz yalqınsınuına yul aça. Bik esse hawalarda çarasın kürmiçä tışta yörü – qan basımın kütärä. Waqıtlı däwalaw yasala alınğan monıñ kebek xastalıqlar öçen kürelä alınğan çaralarnı almağan çaqta däwalawğa cawap birgänçegä çaqlı organizm bezgä üpkälägän sıman bula. Tämen yaratmağan darularğa, çığımlı häm çiten däwalawğa mäcbür qalabız.

Monnan tış tıyp-meditsinanıñ yasamawıbıznı telägän xäräkät räweşläre dä bar, alardan çitlaşmäsäk, ul çaqta daimi awırularğa duçar bulıp, ğomer buyı şuşı awıru belän yäşärgä mäcbür bulırbız. Äytik, qurqınıçsız kebek kürengän tazaru – nigezdä diabet, yöräk awıruı, yuğarı qan basımı kebek şaqtıy xastalıqqa säbäp bula häm bügenge köndä yuanlıq xastalıq bulıp isäplänelä. Simerüneñ däwalanuına moxtac qalmaw öçen küreläçäk iñ möhim çara - tazarmaw. Bu ul qadär awır äyber tügel.

Päyğambärebez bu mäs’älädä dä möselmannarğa ügetlär birgän.

“Adäm balasının dönyada tutırğan iñ naçar sawıt – aşqazanıdır”, - diyep, artıq küp aşawnıñ zararına işarä itä. “Aşarğa utırğan çaqta, aşqazanığıznıñ öçtä bersen rizıq belän, öçtä bersen su belän, öçtä bersen dä hawa belän tutırığız (yäğni buş qaldırığız)”, - dip boyırıp, tazarunı totqarlawçı ısul täqdim itä. Xastalıq kilep citkänçe sälamätlekneñ qaderen belü – sälamät qalunıñ yulların belep, çaraların kürep yäşäw dimäk.

Fäqirlek kilep citkänçe baylıqnıñ qaderen belüebez zarurlığı da ber çınbarlıq. Matdi mäğnädä bay bulu – mädäniyätkä qarap üzgä bulsa da, baylıq – iñ ğadi räweştä üzeñä citärle bulu belän açıqlana alına. Üzeña citärle bulu, yäğni berkemgä dä moxtac bulmaw – keşe öçen bik möhim närsä. Çönki töp ixtıyacların da xätta qanäğätländerä almayaçaq qadär citärsezlek belän yäşäwçe fäqir mesken keşelär – iñ küp däräcäläre zarar kürgän insannar.

Bay bulunıñ ber ülçäme yuq. Tarixtan bik yaxşı belgän “Qarun” da bay ide. Başın quyaçaq ber öye bulıp, berkemgä dä moxtac bulmıyça tormışın yäşäwçe keşe dä bay. Möhim bulğanı – bilgele ber däräcädä tormışın däwam itterä alaçaq qadär barlıqqa, baylıqqa iyä buluı belän bergä şuşı barlıqnı saqlaw yulların da belüçe häm çaraların kürep xäräkät itüçe şäxeslär bulu.

Qor’än-ı Kärimdä baylıqnıñ nigezdä şuşındıy ber totış buluı añlaşıla.

“Qulıñnı üz muyınıña bäylämä (saran bulma); qullarıñnı cäyep tä cibärmä (artığın yumartlanma da). Axırda üz-üzen bitärläp utıruçı ber biçara xälendä qalırsıñ” (İsra süräse, 17/29).

Yäğni bezgä barlıqnıñ qimmäten, baylıqnıñ qaderen belep, aña şöker itü häm zarur räweştä barlıqnı qullanuıbız ügetlänä. Ägär bez iyä bulğan barlıqnı saqlap qullanu şartların kiräkle itep başqarmasaq, bezgä niğmät bulıp birelgän şuşı barlıqnıñ axırğa çaqlı bezneñ qulıbızda qalu garantiyäse yuq.

Qor’än-ı Kärimdä şuşı şartlar da telgä alınğan. Äytik, israf – xäräm itep qılınğan. Çiktän tışlılıqtan taypıluıbız kiñäş itelä. Ayıruça milek baylığıbıznıñ bilgele ber öleşen ixtıyacı bulğan keşelär belän urtaqlaşuıbız näsixat itelä. Xätta ğibadät bularaq zäqat – matdi mäğnädäge barlığıbıznı çistartuçı häm arıtuçı mexanizm bularaq bäyälänä. Simvolik bularaq añlatılğan şuşı çistarınu häm arınu eşen ağaçlarnıñ botağan sayın tağın da yaxşıraq üsüenä häm canlanuına oxşatıp açıqlarğa bula.

Mölkät barlığıbız - ni çaqlı kübräk urtaqlaşsaq, ul çaqlı tağın da artaçaq. Ayıruça bu wazğiyätne däwam itterü öçen küp eşläwebezne dä uylasaq, eşläwneñ dä ber ğibadät buluın belgangä kürä, ber taş belän şaqtıy taşqa bärüebez bilgele bula.

Ülem – tormışnıñ axırı dimäk. Işanuçı keşelär öçen başqa ber tormışnıñ, xäyätneñ başlanğıçı bulğan ülem – kire alınmaslıq ber barış. Keşeneñ bu dönyadağı sulış aluı sanawlıdır. Keşe sanın belmägän şuşı sulışlarnı yaxşı itep qullanı belän cawaplı. Ülemnän soñğı tormışnıñ fani dönyadağı tormışta başqarılğan äyberlärgä qarap bäyäläneläçägenä ışanuçı keşe ülgänçe ülemnän soñğı tormışı öçen berekmä yasarğa tiyeş. Bu berekmä Allahnıñ häm anıñ päyğambäreneñ üget-näsixat birgän tormış räweşen üzläşterü belän başqarılır. Yaxşı ber keşe – yaxşı ber qol bulu belän qazanıla.

Şuña kürä Päyğambärebezneñ: “Hiç ülmäyäçäk kebek bu dönya öçen, xäzer ük üläçäk kebek axirät öçen eşlägez” kiñaşendäge tigezlekne iğtbarğa alıp, yäşäw belän ülgänçe tormışnıñ qaderen belü ixtimalıbız arta.

Waqıtnıñ qaderen belü öçen waqıtnıñ ni buluın abaylarğa kiräk. Waqıt ta – qabatlanuı bulmağan, cıyılıp tuplana alınmağan, soñınnan qullanıla alınmağan qimmät. Allah keşene waqıt belän bergä yaraltqan. Yäğni tuabız, yäşibez häm üläbez. Moña ğomer dip äytelä. Ğomer barıbızğa da ayırım ayırım birelgän häm niçek qullanuıbız bezgä qaldırılğan ber çığanaq. Bu çığanaqnı buşqa sarıf itärgä dä mömkin. Döres itep qullanıp tä’sirle räweştä idarä itärgä dä bula. Bu keşeneñ cawaplılığında.

Allah waqıtnı niçek qullanuıbıznıñ xisabın sorayaçaq. Keşelär yegerme dürt säğätlek telemnär räweşendä iyä bulğan waqıt cähätennän tigez däracädä. Fäqät şuşı waqıtnı niçek itep qullanuları yağınnan dönya tormışında imtixan itelä. Şuña kürä dä waqıtnıñ qimmäten, qaderen belü häm buş waqıtlarnı faydalı itep uzdıru – Allahnıñ iñ möhim ügetlärennän berse. Allah Ğasır süräsendä “waqıt”qa ant itep, anın qimmätenä basım yasıy.

Päyğambärgä ışanuın äytüçe keşelär öçen şuşı ügetlär möhim forsat bulıp tora. Barı tik üzebez genä genä ütämik, tirä-yağıbızdağı keşelärdä bolarnı añlatırğa kiräk.

Tapşırunıñ podkast (mp3) yazmaları

Tapşıru turında fikerläregezne citkerü öçen basığız

Tapşırunıñ tawış cıyılmasına (XML) yazılu öçen basığız