Çığışı belän Keniyadan bulğan säyäsät belgeçe professor doktor Ali Mazrui Amerika, Awrupa ,Aziya häm Afrika illäreneñ tanılğan universitetlarında kafedra citäkläwçe tanılğan ğalim. New –Yorknıñ Binghamton universitetında dönyaküläm mädäniyät buyınça tikşerenülär institutın da citäkläwçe professor Mazrui küp sanlı xalıqara oyışmanıñ äğzası häm kiñaşçese. Professor Mazrui -Törkiyäneñ “Cumhuriyet” gazetı häm “The Times”, “The New York Times”, “The Guardian”, “Afrique 2000”, “International Political Science Journal” kebek dönyaküläm tanılğan gazet häm jurnallarda mäqaläläre basılğan säyäsät belgeçe. Professor doktor Ali Mazruinıñ 20 dän artıq kitabı bar. Professor Mazrui Atatörekneñ ülemennän şaqtıy yıl uzuğa qaramastan töşençäläre belän millätenä ilham çığanağı bula aluçı berdänber yulbaşçı buluın belderä häm süzen tübändägeçä däwam itterä:

“20 nçe ğasırda Mostafa Kemaldan başqa töşençäläre ileneñ tormışında töp rol uynawçı başqa ber yulbaşçı yuqtır. Minemçä ,monıñ säbäbe- Atatörekneñ inqıylapçı buluı, Törkiyä bäysezlegeneñ töp yaqlawçısı buluı. Atatörek watandaşlarınıñ zur ber öleşe, anıñ böten säyasätlären qabul itmäwçelär dä eçendä bulu belän bergä ,Törkiyä bäysezlegen yaqlawnı möhim öleş itep qabul itä”.

Professor doktor Ali Mazrui Törkiyädä Atatörek citäklägän bäysezlek suğışınıñ kolonizatsiyägä qarşı berençe uñışlı suğış buluın belderä häm süzen tübändäge yullar belän däwam itterä: “ Bu bik iğtibarnı cälep itüçe xäl. Çönki Ğosmanlı däwläte imperatorlıq ide , yäğni törle xalıqlarnı möstäqıyllege astında tota. Ämma bu yulı Törkiyä üze qurqınıç astında , ayırım millät barlıqqa kilä häm Könbatış Awrupa kolonizatsiyäsenä qarşı uñışlı räweştä qarşılıq kürsatä. Gärçä inglizlär , amerikalılar belän alarnıñ yaqlawı, saqlawı astına kerü öçen satulaşuçı töreklär dä bar ide. Mostafa Kemal: “Yuq!”dide. Nigä çit il keşeläreneñ yaqlawı astına keräsez. Bez tarix buyınça märtäbäle millät bulıp yäşädek. Ägär anıñ xaqına köräşergä äzer bulsaq, bäysezlegebezneı saqlıy alırbız”. Bu başqa cirlärdäge koloniya xalıqları öçen möhim sabaq buldı.

“Min Afrikada, Keniyada tuıp üstem. Soñınnan Yaqın Könçığış häm Afrika tikşerenüläre alıp bardım. Afrikada ğaskärlär xakimiyätkä kilä, anda qala, soñınnan xakimiyättän kitkändä illäreneñ elekkegä qarağanda yaxşı xäldä bulmawın küräbez. Atatörek inqıylabındağı ayırmalı yaq şul ide –xakimiyätkä kilgän bu ğaskär ,xakimiyättä qalu öçen anı üz qulına töşerüçe ber ğaskär tügel ide , cämğıyätne üzgärtü öçen xakimiyätkä kilde. Afrikada da qayber illärdä här yıl diyärlek xärbi höcümnär bula. Bu xärbi xökümätlärneñ berse dä ilendä daimi tä’sir qaldırmadı. Cemal Abdülnasır kebek kiñqırlı qaraşqa iyä bulğan yulbaşçınıñ da daimi tä’sire bulmadı. İle anıñ ülemennän soñ qısqa waqıt eçendä “Nasır’sızlaştırıldı”. Mostafa Kemal Atatörek isä ileneñ kiläçägenä möhim üzgäreşlär kertä aluğa ireşte.Bolar - Awrupağa bu qadär yaqın bulğan ileneñ üzen saqlıy, yaqlıy aluın tä’min itüçe inqıylaplar ide”.

Amerika, Awrupa, Aziya häm Afrikanıñ küp kenä tanılğan universitetlarında kafedralar citäkläwçe ğalim, säyäsät belgeçe professor doktor Ali Mazrui Mostafa Kemal Atatörekneñ töşençä häm ğamälläreneñ könbatışlı däwlät häm xökümät eşleklelärenä dä yoğıntı yasawın belderä häm tübändägelärne citkerä:

“Şöbxäsez, Atatörek awrupalılarnıñ törek xalqı belän bäyle añlayışların üzgärtte. Çönki yözlärçä yıl buyı” törek” süze awrupalılar arasında kölkele süz bularaq qullanıldı. Ğosmanlı imperatorlığınıñ bu cämğıyätlärdä “Awrupanıñ xastası” dip yörtelüen dä beläbez. Törek armiyäseneñ awrupalı armiyälärne Berençe bötendönya suğışınıñ ikençe yartısında häm soñınnan Bäysezlek suğışında ciñüe töreklärneñ suğışçı bularaq ta , xalıq bularaq ta başqaça räweştä añlaşıluın tä’min itte. Awrupalılarnıñ töreklärgä qarata xörmäten arttırdı”.